ARTIKULO BENTE: Tanging Ama feat. Isabelo de los Reyes

Noong kalagitnaan ng unang dekada ng ika-dalawampu’t isang siglo, may isang kanta na maitatatak ko kay Aiai de las Alas.

“…Sa anak kong sandosena
Diyos ko po nakakaloka
‘Yan ang TANGING INA!”


Anong kinalaman nito kay Don Isabelo de los Reyes? Ating alamin ang buhay ni Don Belong.

Si Isabelo de los Reyes ay isang Ilokanong manunulat, pulitiko at labor leader. Pinanganak siya noong 1864 sa Vigan, Ilocos Sur ng kanyang inang si Leona Florentino, ang unang sumikat na babaeng makata at manunulat. Ang kanyang ama ay si Elias de los Reyes.

Palibhasa laging may LQ ang mag-asawa, iniwan ni Elias ang kaniyang anak sa isang kamag-anak na si Mena Crisologo, isang mayamang manunulat. Pinag-aral si Belong sa seminaryong pinamamahalaan ng mga Augustino at dahil sobrang higpit ng disiplina (kasama na diyan ang pamamalo), sinumpa niya ang mga prayle sa buong buhay niya.

Noong 1880, tumulak siya sa Maynila at nag-aral sa Letran at nagtapos ng Bachiller en Artes. Nag-aral siya sa USTe ng batas, kasaysayan at paleyograpiya. Kaso, habang ipinagdiriwang niya ang kaniyang ika-18 kaarawan noong 1882, namatay ang tatay niya. Buti na lang nagsideline muna siya bilang manunulat para madagdagan ang kaniyang allowance galing sa kaniyang ina. Noong 1886 naman, nagtapos siya sa pagnonotaryo kaso 25 ang minimum age, 22 pa lang siya. Nagsulat siya sa para sa El Diario de Manila, La Oceania Espanol, EI Comercio, La Revista Popular, La Opinion, at iba pang diyaryo sa Maynila.

Noong 1887, inilimbag niya ang kaniyang unang libro, ang El Folklore Filipino. Nanalo ito ng medalyang pilak sa Exposicion Filipina sa Madrid. Noong 1889 naman, itinatag niya ang unang diyaryo sa wikang bernakulo, ang El Ilocano. Di ito nagtagal nasabing pahayagan ngunit ito ang naging inspirasyon ng ilang manunulat para magtayo ng pahayagan sa kanilang sariling wika.

Nagpatuloy siya bilang mamamahayag at tinira ang mga Espanyol sa kanilang mga masamang pamamahala. Tinira niya rin ang mga prayleng hate na hate niya. Binansagan siyang subersibo at ipiniit sa Bilibid. Muntik na nga siyang barilin sa Bagumbayan kaso swinerte si Belong! Nagpalit ng gobernador heneral at ipinatapon na lang siya sa Espanya. Ikinulong siya doon tapos swinerte na naman! Palibhasa, napirmahan na ang Kasunduan sa Biak-Na-Bato, pinalaya siya. Naglingkod pa bilang miyembro ng Consejo del Ministerio de Ultramar mula 1898-1901. Pero kahit naglingkod, mahal niya pa rin ang Pilipinas sa pamamagitan ng paglathala ng La Sensecional Memoria sobre la Revolucion Filipina.

Noong Hulyo 1901, natanggap ni Belong ang isang birthday gift. Pinayagan na siyang umuwi sa Pinas na sakop na ng mga Kano. Dinala niya ang ilang libro nina Karl Marx, Friedrich Engels, Victor Hugo at iba pang sosyalista sa Europa. Gamit ang mga konsepto at ideolohiyang natutunan habang nakakulong sa Madrid, itinatag niya ang Union Obrero Democratica Filipina noong Pebrero 2, 1902.

Ayon sa historyador na si Melinda Kerkvliet, ang mga pinaglalaban ng UOD ay ang mga sumusunod:

  1. Mapagbuti ang kalagayan ng manggagawa sa pamamagitan ng lehislasyon
  2. Bigyan ng trabaho ang mga walang trabaho at tulungan ang kanilang mga pamilya
  3. Libreng edukasyon para sa mga anak ng manggagawa, tulungan ang mga may sakit at mga problemadong miyembro ng UOD; at
  4. Iligtas ang mga manggagawa gamit ang ilang proyekto.

Ilan sa mga na-organisang pagtitipon ng UOD sa pamumuno ni Belong ay ang protesta noong Hulyo 4, 1902 at isang martsa noong Agosto 1902. Noong Hulyo 4, 1902, kasabay ng pagdidiwang ng Araw ng Kalayaan ng mga Amerikano ay nagtipon sa Luneta ang kalahating milyong Pilipino para humiling sa kalayaan ng Pilipinas. Matapos ang isang buwan, nag-strike ang mga empleyado para sa mas mataas na sahod at nagmartsa sa Maynila at karatig-siyudad. Nataasan ang sahod ng mga trabajadores kaso inaretso sina Belong at apat na lider ng UOD. Kinulong si Belong sa loob ng apat na buwan at pinalaya sa kundisyong di na siya magiging bahagi ng UOD.

Noong Agosto 1902 din, bago nakulong, itinatag ni Don Belong at Padre Gregorio Aglipay ang Iglesia Filipina Independiente. Naging unang obispo nito si Aglipay at naging honorary bishop si De Los Reyes. Ilan sa mga sikat na personalidad na miyembro ng IFI ay sina Crispin Beltran, Cesar Virata, Ferdinand Marcos (ipinanganak ng IFI pagkatapos ay nagpa-convert sa Katolisismo), Marian Rivera (IFI tapos naging Katoliko), Bayani Fernando, Lope K. Santos, Melchora Aquino, Apolinario Mabini, at sina Emilio at Baldomero Aguinaldo.

Nakalaya si Belong sa Bilibid noong 1903 at nagtungo ng Tsina at Hapon kung saan nakipagkita siya sa dating heneral ng rebolusyon na si Artemio Ricarte. Nagparoo’t parito siya sa Espanya at Pilipinas hanggang sa naging konsehal siya ng Maynila noong 1912. Sa halalan ng 1922, tinalo niya noon sa pagiging senador ng Ilocos ang pasikat pa lamang noon na si Elpidio Quirino. Matapos ang kaniyang termino noong 1928, nagretiro siya sa pulitika. Na-stroke siya noong Enero 1938 at namatay noong Oktubre ng kaparehas na taon.

Bakit siya naging tanging ama? Mayroon siyang tatlong asawa at dalawampu’t pitong anak. Ang kaniyang unang asawa ay si Josefa Sevilla na pinakasalan niya noong 1880. Namatay si Sevilla habang nakakulong si Belong noong 1897 at naiwan ang kanilang anim na anak. Sunod niyang pinakasalan ang isang Espanyolang si Maria Angeles Lopez Montero noong Disyembre 24, 1898. Namatay ito noong 1909 sa Tokyo habang nanganak sa kanilang pangsiyam na anak. Huli niyang pinakasalan ang mestisang Tsino na si Maria Lim (18 years old si Lim, 40 years old si Belong) noong 1912. Namatay din sa panganganak si Maria Lim noong 1923. Ang mga anak ni Belong ay halo-halo sa dugo, iba’t ibang nanay, pati relihiyon. Si Isabelo Jr. ay naging Obispo Maximo IV ng IFI samantalang sila Angeles, Elisa at Elvira ay naging madreng Katoliko.

Sources:

Vigan City Official Website. Isabelo de los Reyes Marker. Retrieved from https://goo.gl/gkB9Lg.

National Historical Commission of the Philippines. Isabelo de los Reyes. Retrieved from https://goo.gl/2uttmk.

Featured Image: Isabelo de los Reyes.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s