ARTIKULO BENTE UNO: Thug Life feat. David Fagen

Ilang bayani ba talaga meron tayo? Kilala ba natin lahat? Pinoy ba silang lahat? Ngayon, kilalanin natin ang isang Itim sa Mundo ng Mga Kayumanggi.

Si Kapitan David Fagen ay isang African-American na pinanganak sa Florida noong 1875. Maagang namatay ang kaniyang tatay na isang mangangalakal. Nagtrabaho si Fagen para sa Hull’s Phosphate Company.

Noong Hunyo 4, 1898, sa edad ng 23, nagpalista si Fagen sa 24th Infantry, isa sa apat na rehimen na binubuo ng mga African-American na nagmula sa Tampa, Florida. Nakarating sila sa Pilipinas noong Hunyo 1899 at nakalaban ang mga rebolusyonaryo sa Gitnang Luzon. Ayon sa mga ulat, laging nakakaalitan ni Fagen ang kanyang mga superyor at nakiusap na magpalipat sa loob ng tatlong beses dahil sa pagkamuhi niya sa kanilang hukbo. Sa panahong demonyo ang turing ng mga Puti sa mga Itim, ituturing ka nilang isang hayop kahit na mataas pa ang ranggo mo. Di nagtagal, umalis sa hukbo si Fagen.

Noong Nobyembre 17, 1899, lumipat siya ng sa panig ng mga Pinoy. Isa na siyang corporal noon at nakilala niya si Heneral Jose Alejandrino. Halos walong beses niyang nakabunggo ang kaniyang mga dating kasama at sa walong iyon, dalawang beses niyang nakaharap ang pinakamagaling na guerilla hunter na si Frederick Funston (ang pinunong nakahuli kay Heneral Aguinaldo sa Palanan, Isabela).

Ang pinaka-highlight ng kaniyang karera ay ang pagnakaw nila sa mga kanyon ng isang steamship sa Ilog Pampanga. Ninakaw nila ang mga kanyong ito at mabilis na nakapagtago sa gubat bago pa dumating ang mga cavalry ng mga Amerikano. Dahil sa katapangan noong panahon na iyon, itinaas ni Alejandrino ang ranggo ni Fagen sa kapitan pero dahil sa kasikatan ni Fagen sa mga Pinoy, tinatawag nila si Fagen bilang “Heneral Fagen”.

Sa totoo lang, natutong managalog si Fagen at nagkaroon ng isang ka-forever na Pinay. Tapos, isang beses umiiyak na sumugod ang asawa ni Fagen kay Alejandrino. May kagat sa pisngi yung babae at bugbog-sarado. Nanaginip diumano si Fagen na hinuhuli siya ng mga ‘Kano at napagbuntunan ng galit ni Fagen ang kaniyang kabiyak.

Inalala rin ni Alejandrino sa kanyang La Senda del Sacrificio na noong nagka-malaria siya ay binuhat siya ni Fagen sa mga lugar na dapat nilang puntahan. Palibhasa’y halos anim na talampakan ang taas ni Fagen pero maliit ang ulo. Minsang siyang inilarawan ng ibang Amerikano bilang

“… a very large black negro…”

Black na, negro pa!

Pero talagang masaklap ang kapalaran, lahat ng bagay ay mayroong katapusan. Noong Marso 23, 1901, nadakip ni Funston si Heneral Aguinaldo sa Palanan, Isabela. Pinasuko ni Aguinaldo ang mga rebolusyonaryo at noong Abril 29, sumuko si Heneral Alejandrino kay Funston. Iniwan ni Alejandrino si Fagen kasama ang 12 riple para protektahan ang kaniyang sarili. Ang sabi ni Funston kay Alejandrino ay

“Hindi ka pa maaaring sumuko hangga’t hindi mo isusuko si Fagen.”

Ang nais nina Alejandrino, kung pasusukuin si Fagen, ay mabigyan ng amnestiya si Fagen pero tutol dito ang mga Amerikano. Nais nilang i-court martial ang isang traydor at patayin ito pagkatapos.

Bakit sobra ata ang galit ni Funston at ng mga Amerikano kay Fagen? Ayon na rin kay Alejandrino, mayroong mga insidente na minsa’y nakiusap si Fagen na ibigay sa kaniya ang ilang puting Amerikanong POW o prisoners of war. Pumayag naman si Alejandrino at pagbalik nila ay patay na lahat ng mga bihag. Pinaimbestigahan ang insidente at ayon kay Fagen, pinatay niya ito dahil “sinubukan tumakas ng mga puti”. Pinawalang sala si Fagen pero di na siya pinalapit sa mga puting POW.

Iba-ibang bersyon ang nagsabi kung paano namatay si Fagen.

VERSION 1.

Huhulihin na isang gabi si Fagen. Nang nakakutob ito, tumalon siya sa bintana kasama ang asawa. Palibhasa’y gabi, hindi siya nahanap ng mga Amerikano’t nanirahan sila ng asawa niya sa kabundukan ng Nueva Ecija.

VERSION 2.

Dinala ng isang Tagalog na si Anastacio Bartolome ang isang maliit na ulo ng isang itim na tao, kasama ang asawa nito at ilang Ita. Minanmanan diumano ni Bartolome si Fagen at nakita niya ito kasama ang asawa at mga Ita habang naliligo sa ilog. Nakilala niya ito base sa mga Wanted posters nito. Pinugutan nila ito at ibinaon ang katawan sa ilog. Ang problema sa kwentong ito, nakita pa rin diumano ng Philippine Constabulary si Fagen.

Sources:

Robinson, Michael C. et. al. David Fagen: an Afro-American Rebel in the Philippines, 1899-1901. The Pacific-Historical Review, Vol. 44, No. 1. February 1975. pp.68-83.

Featured Image: Artist Kamote Kick‘s depiction on David Fagen.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s