ARTIKULO BENTE SIETE: That’s What Friends Are For feat. Diego Silang

Ngayon kilalanin natin ang isa sa mga sikat na Ilokano sa kasaysayan ng Pilipinas, si Diego Silang. Sila ang naunang historical couple ng bansa bago sila Marcela at Felipe Agoncillo. Bakit kaya tungkol sa kaibigan ng pamagat ng artikulo ngayon?

Si Diego Baltazar Silang y Andaya ay ipinanganak sa Barrio Cava, Aringay, Pangasinan (ngayo’y bahagi ng La Union) noong Disyembre 16, 1730. Ang kaniyang mga magulang, sina Miguel Silang at Nicolasa de los Santos, ay parehas nakakaangat sa buhay, mga principales. Nabinyagan siya noong Enero 7, 1731.

Lumaki siya sa ilalim ng impluwensiya ng Simbahan at naging mensahero ni Doktor Cortes y Orriosola, ang kura ng Vigan. Nagpabalik-balik siya sa Maynila at Vigan, nagkaroon ng marami kaibigan at natuto sa maraming praktikal na bagay. Dito din nahasa at gumaling sa pagsasalita ng wikang Kastila si Silang.

Sa isang paglalakbay nila, nasira ang kanilang sasakyang pandagat na champan at napadpad sila sa baybayin ng Zambales na noo’y tinitirhan ng mga mandirigmang Zambal. Ang crew ni Silang ay inialay sa kanilang mga diyos at nilunod. Si Silang lang ang iniligtas ng mgas Zambal dahil sa katauhan at lugar tirahan nito. Dito natuto si Silang gumamit ng sibat at kalasag.

Nalaman ito ng isang mabait na prayle ng Bolinao, Pangasinan at binigyan niya ng ransom ang mga tela, beads, palakol at iba pa kapalit ng buhay ni Silang. Hindi kinalimutan ni Silang ang kabutihan ng prayleng ito. Kaya noong nag-alsa si Juan de la Cruz Palaris, prinotektahan niya ito bilang ganti.

Nang nakabalik siya sa Pangasinan, pinagpatuloy pa rin niya ang pagiging mensahero. Sumikat siya at narinig niya ang mga kuwento sa mga pag-aalsa nina Andres Malong, Gumapos at Almazan nang dahil sa tributo at masamang pamamalakad ng pamahalaan.

Di nagtagal nakilala niya ang isang biyudang si Donya Maria Josefa Gabriela, isang Itneg. Pinilit lang si Gabriela na pakasalan ang una niyang asawa na may edad na. Nagustuhan ni Gabriela si Diego dahil sa mga kuwento paglalakbay nito. Kalauna’y nagpakasal sila at naging masaya kahit wala silang anak.

Noong Oktubre 1762, nasakop ng mga Ingles ang Maynila at nagkalat ang balitang hindi kayang protektahan ng Espanya ang kaniyang relihiyon at kolonya. Dahil diyan, nag-alsa ang mga indio para sa kanilang paniniwala at ari-arian. Nalaman ito ng kaparian at sinisi ng isang mestiso na si Diego raw ang nagkalat nito. Pero hindi ba’t alagad ng simbahan si Diego?

Una, pinilit ng alcalde na si Don Antonio Zaballa y Uria at alalay nitong si Jose Gutierrez na ibenta ng mura ang kanilang beeswax. Tapos, binenta ito ng mga autoridades sa napakataas na presyo. Nalaman ito ni Obispo Manuel Ustariz pero nagpasawalang-bahala ito. Dahil dito, nagprotesta si Prayle Tomas Millan.

Noong Disyembre 1762, nagkaroon ng petisyon ang mga makapangyarihang Ilokano. Hindi ito nagustuhan ng mga mestizo at ipinakulong si Diego ngunit nakalabas ito dahil sa suhol. Muling dumulog si Silang sa obispo pero dedma lang. May binabalak na pala ang obispo.

Nagpatawag ng pulong si Diego at nalaman nilang magpapadala pala ng mga kawal na Tagalog at Kapampangan si Gobernador Heneral Simon de Anda para sugpuin sila. Naghanda sila para dito. Bago pa man makarating ang mga sundalo ni Gobernador Anda, nagpadala muna ng mga kawal ang obispo at natalo ang mga ito. Sinugod nila Diego ang Vigan at nanalo sila. May isang kakaibang ginawa si Diego matapos nilang makukob ang Vigan – pinayagan niyang pumasok ang ibang prayle sa lungsod.

Nalaman ng mga Ingles ang pagtatagumpay ni Silang at nagkaroon ng alyansa. No choice si Diego kasi cornered siya ng mga loyalistang taga Ilocos Norte at ng puwersa ni Anda. Wala namang dumating na tulong mula sa mga Ingles.

Isang beses, pinatawag ni Obispo Ustariz ang mestizong kaibigan ni Diego na si Miguel Vicos. Sinama ni Vicos si Pedro Buekbuek (o Bicbic, Bekbek). Sinabi ni Ustariz na papatayin ni Vicos si Silang. Noong una, ayaw ni Vicos. Kinonsensya siya ni Ustariz.

“Gawin mo ito para sa Diyos at sa Espanya.”

Ang reply ni Vicos…

“Gagawin ko ito sang-ayon sa aming tradisyon. Basbasan mo ko, padre, at papatayin ko ang pinuno.”

Medyo lumakas na kasi si Diego noon, ibang level na kung baga. Kaya noong Mayo 28, 1763, nagpunta si Vicos at Buekbuek sa kampo. Nag-iinspeksyon si Diego noon ng mga kanyon. Bago mag-alas kuwatro, binaril ni Vicos si Diego habang nakatalikod. Sumigaw si Diego…

“Gabriela! Pinatay nila ako.”

You don’t say. Pero sino ba naman kasing mag-aakalang papatayi ni Vicos ang kaibigang si Diego Silang nang nakatalikod? Pinagpalit ni Vicos at Buekbuek ang kaibigan para “mapunta sa langit”, pera at kasikatan. Pinagpatuloy ni Gabriela ang laban ng kaniyang kabiyak hanggang sa nadakip siya’t nabitay.

Sources:

Philippine Magazine. Volume 26, No. 2. July 1929. Philippine Education Co. Manila.

Philippine Magazine. Volume 26, No. 3. August 1929. Philippine Education Co. Manila.

Philippine Magazine. Volume 26, No. 5. October 1929. Philippine Education Co. Manila.

Featured Image: Monument of Diego Silang in Rosario, La Union.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s